Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır? Örnekli anlatım

Kıdem tazminatı, belirli şartlarla işten ayrılan çalışana, işyerinde geçirdiği süre karşılığında ödenen toplu bir tutardır. Hesabı ilk bakışta karmaşık görünse de mantığı basittir: her tam çalışma yılı için bir aylık brüt ücret.

Bu yazıda kimlerin kıdem tazminatı alabileceğini, hesaba hangi ücretin esas alındığını, tavanı ve kesintileri iki örnekle anlatıyoruz.

Kıdem tazminatının yasal dayanağı

Kıdem tazminatı, eski 1475 sayılı İş Kanunu'nun yürürlükte bırakılan 14. maddesinde düzenlenir. 4857 sayılı yeni İş Kanunu bu maddeyi kaldırmamıştır. Bu yüzden kıdem tazminatı konusunda hâlâ 1475 sayılı Kanun'un 14. maddesine bakılır.

Kimler kıdem tazminatı alabilir?

İki şartın birlikte bulunması gerekir:

1. En az bir yıllık çalışma. Çalışan, aynı işverene bağlı bir veya birden fazla işyerinde toplam en az bir yıl çalışmış olmalıdır.
2. Hak doğuran bir sona erme şekli. Sözleşmenin aşağıdaki yollardan biriyle sona ermesi gerekir.

Kıdem tazminatına hak kazandıran başlıca durumlar şunlardır:

• İşverenin, İş Kanunu 25/II (ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık) dışındaki bir nedenle sözleşmeyi feshetmesi
• Çalışanın İş Kanunu 24. maddedeki haklı nedenlerle (sağlık, işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı, zorlayıcı neden) sözleşmeyi feshetmesi
• Muvazzaf askerlik nedeniyle ayrılma
• Yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak için ayrılma
• Emeklilik için yaş dışındaki şartları (sigortalılık süresi ve prim günü) tamamlayarak ayrılma
• Kadın çalışanın evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması
• Çalışanın ölümü (tazminat mirasçılara ödenir)

Çalışanın kendi isteğiyle istifa etmesi, kural olarak kıdem tazminatı hakkı doğurmaz. Hangi çıkış kodunda ne olduğunu SGK işten çıkış kodları yazımızda tablo hâlinde bulabilirsiniz.

Hesaba esas ücret: giydirilmiş brüt ücret

Kıdem tazminatı, çalışanın son brüt ücreti üzerinden hesaplanır. Ancak buradaki ücret yalnızca bordrodaki çıplak maaş değildir. Çalışana düzenli ve sürekli olarak sağlanan para ve parayla ölçülebilen menfaatler de eklenir. Bu toplama uygulamada giydirilmiş brüt ücret denir.

Yemek işyerinde yemekhanede veriliyorsa, Yargıtay uygulamasında bunun parayla ölçülebilen değeri de hesaba katılır. Hangi ödemenin "düzenli" sayılacağı tartışmalı olabilir; bordro geçmişine bakarak karar vermek en sağlıklısıdır.

Kıdem tazminatı tavanı

Kıdem tazminatına esas alınacak aylık ücret, kanunla belirlenen bir tavanı aşamaz. Tavan, her yıl ocak ve temmuz aylarında güncellenir. Hesapta, sözleşmenin sona erdiği tarihte geçerli olan tavan kullanılır.

1 Temmuz - 31 Aralık 2026 dönemi için kıdem tazminatı tavanı 73.729,87 TL'dir. Sonraki dönemlerin tavanını resmi kaynaklardan kontrol edin.

Çalışanın giydirilmiş brüt ücreti tavandan yüksekse hesap tavan üzerinden yapılır. Aradaki fark ödenmez; ancak iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi daha yüksek bir ödeme öngörüyorsa o hüküm uygulanabilir.

Hesaplama formülü

Hesap üç parçadan oluşur:

• Tam yıllar: Yıl sayısı x aylık esas ücret
• Artan aylar: Ay sayısı x (aylık esas ücret / 12)
• Artan günler: Gün sayısı x (aylık esas ücret / 365)

Üç parçanın toplamı brüt kıdem tazminatıdır. Uygulamada bazı hesaplayıcılar bunun yerine toplam çalışılan gün sayısını 365'e böler. İki yöntem arasında, artık yıllar ve ay uzunluklarından kaynaklanan küçük farklar çıkabilir.

Kesintiler: yalnızca damga vergisi

Kıdem tazminatı, tavanı aşmayan kısmı için gelir vergisinden istisnadır. SGK primi de kesilmez. Kesilen tek tutar damga vergisidir ve oranı binde 7,59'dur.

Bu yüzden kıdem tazminatında brüt ile net arasındaki fark küçüktür.

Örnek 1: Tavanın altında bir ücret

Bir çalışanın bilgileri şöyle olsun:

• İşe giriş: 1 Mart 2020
• İşten çıkış: 15 Eylül 2026 (işveren feshi, 04 kodu)
• Çıplak brüt maaş: 40.000 TL
• Aylık yemek yardımı: 3.000 TL
• Aylık yol yardımı: 2.000 TL

Adım 1: Giydirilmiş brüt ücret. 40.000 + 3.000 + 2.000 = 45.000 TL. Bu tutar 73.729,87 TL tavanının altında olduğu için olduğu gibi kullanılır.

Adım 2: Çalışma süresi. 1 Mart 2020 ile 15 Eylül 2026 arası, son gün dahil, 6 yıl 6 ay 15 gündür.

Adım 3: Hesap.

Toplam gün yöntemiyle (2.390 gün x 45.000 / 365) sonuç 294.657,53 TL çıkar. Fark, aradaki artık yıllardan kaynaklanır ve birkaç yüz lirayla sınırlıdır.

Örnek 2: Tavanı aşan bir ücret

Giydirilmiş brüt ücreti 90.000 TL olan bir çalışan, Ekim 2026'da tam 3 yıllık çalışmanın ardından işveren tarafından çıkarılsın.

• Ücret tavanı aştığı için esas ücret 73.729,87 TL olur.
• Brüt kıdem tazminatı: 3 x 73.729,87 = 221.189,61 TL
• Damga vergisi: 1.678,83 TL
• Net kıdem tazminatı: 219.510,78 TL

Sık karşılaşılan durumlar

Aynı işverende birden fazla dönem

Çalışan aynı işverenin yanında aralıklarla çalışmışsa, daha önce kıdem tazminatı ödenmemiş dönemler birleştirilir. Önceki ayrılışta kıdem tazminatı ödendiyse, o dönem tekrar hesaba katılmaz.

Bildirim süresinin eklenmesi

Yargıtay uygulamasında, işveren tarafından yapılan fesihte bildirim (ihbar) süresi kıdem süresine eklenir. Bu, özellikle yıl dolmak üzereyken yapılan fesihlerde sonucu değiştirebilir. Bildirim sürelerini ihbar süreleri ve ihbar tazminatı yazımızda anlattık.

Ödemede gecikme

Kıdem tazminatı sözleşmenin sona ermesiyle muaccel olur, yani hemen ödenmesi gerekir. Geç ödenmesi durumunda, gecikilen süre için mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir. Taksitle ödeme ancak çalışanın da kabulüyle yapılabilir; bunu yazılı bir anlaşmaya bağlamak gerekir.

Kısmi süreli çalışanlar

Kısmi süreli çalışanlar da şartları taşıyorsa kıdem tazminatı alır. Hesap, kendi aldıkları ücret üzerinden yapılır.

Kontrol listesi

Kıdem tazminatını hesaplamadan önce şu soruları cevaplayın:

1. Çalışma süresi en az bir yıl mı?
2. Sözleşmenin sona erme şekli kıdem hakkı doğuruyor mu?
3. Giydirilmiş brüt ücrete hangi ödemeler giriyor?
4. Fesih tarihinde geçerli tavan nedir?
5. Önceki dönemlerde tazminat ödendi mi?
6. Damga vergisi düşüldü mü?

Kurumsal İK'da nasıl yapılır?

Kurumsal İK'da çıkış kaydı sırasında çıkış kodunu seçtiğinizde, sistem işe giriş tarihi ve kayıtlı brüt maaşa göre kıdem tazminatını tavanı dikkate alarak tahmin eder; bu hesapta toplam gün yöntemi kullanılır. Yan ödemeler kayıtlı maaşa dahil değilse sonucu giydirilmiş ücrete göre gözden geçirmeniz gerekir. Kayıt olmadan denemek için ücretsiz kıdem ve ihbar hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.